"Przegląd
Techniczny" nr 39 z 1996 r.
ŚRODOWISKO, W KTÓRYM ŻYJEMY
W DORZECZU PILICY
Dorzecze Pilicy to rozległa sieć powiązań,
której życiodajny układ tworzy 50 rzeczek i
strumieni na terenie województw katowickiego,
częstochowskiego, kieleckiego, łódzkiego,
piotrkowskiego, radomskiego i skierniewickiego.
Od wieków są one wykorzystywane przez ludzi;
daje to jednak nie tylko określone pożytki,
lecz także coraz bardziej naraża na
niekorzystne zmiany.
Oto przykłady. Rozbudowa i eksploatacja
ośrodków wczasowych i Centrum Przygotowań
Olimpijskich w Spale przyczyniły się znacznie
do postępującego niszczenia Puszczy Spalskiej.
Funkcjonowanie Zalewu Sulejowskiego, niezbędnego
do zaopatrzenia Łodzi w wodę, spowodowało
widoczne obniżenie poziomu wody w dalszym biegu
Pilicy i niekorzystne zmiany przyrodnicze na
rozległych obszarach przybrzeżnych. Wyrażają
się one m.in. przesuszeniem łąk i lasów, w
wyniku czego na teren dawniej wilgotny wkraczają
rośliny sucholubne (kostrzewa owcza, mietlica
zwyczajna, macierzanka piaskowa, szczotlica siwa,
zawciąg pospolity, goździk kartuzek i inne).
Obserwuje się towarzyszącą temu zmianę
awifauny; wycofują się gatunki wymagające
wilgotnych łąk czy niewielkich, okresowo
zalewanych zagłębień. Kulika wielkiego już
tutaj nie spotyka się. Coraz rzadsze stają się
rycyk, krwawodziób, bekas kszyk, sieweczka
obrożna, rybitwa białoczelna, dziwonia, remiz,
bocian czarny, błotniak pospolity. Zanikające
starorzecza uniemożliwiają funkcjonowanie
siedlisk żab, kumaków, żółwi błotnych.
Zapomniano także - co stwarza określone
zagrożenia dla samego akwenu i jego otoczenia,
jak również dla jakości wody dostarczanej
Łodzi - o zapewnieniu Zalewowi Sulejowskiemu
stosownej ochrony przed zanieczyszczeniami
(oczyszczalnie ścieków w okolicznych
miejscowościach i wczasowiskach).
Na szczęście sprawy dorzecza Pilicy - co
jest korzystnym znakiem czasu - spotykają się z
coraz większym zainteresowaniem mieszkańców,
samorządów terytorialnych i czynników
państwowych. Jest to dostrzegalne zwłaszcza na
łamach czasopism Eko-Pilica (Tomaszów
Mazowiecki) i Rozmowy Nadpilickie (Piotrków
Trybunalski). Sformułowano także, opublikowane
na tych łamach, wstępne założenia
kompleksowej koncepcji urządzenia tego
ekosystemu, obejmujące całą zlewnię rzeki,
usytuowaną w centralnej części Polski.
Na tę koncepcję składają się: stworzenie
programu rozwoju dorzecza - Eko-Pilica -
założenie Muzeum Pilicy, Fundusz Banku
"Pilica".
Celem programu "Eko-Pilica" byłoby
zagospodarowanie dorzecza zgodnie z zasadami
ekorozwoju, czyli rozwoju trwałego i
zrównoważonego. Jako jego główne zadania
wskazuje się inwentaryzację przyrodniczą
całego dorzecza i poszczególnych gmin oraz
opracowanie i wdrożenie programu jego rozwoju i
programów rozwoju poszczególnych gmin. Powinny
one traktować ochronę i właściwe
kształtowanie środowiska naturalnego za
naczelną zasadę organizującą wszelkie inne
przedsięwzięcia. Zalicza się do nich
zwłaszcza ochronę przed zanieczyszczeniami,
zaopatrzenie mieszkańców i gospodarki w wodę,
konserwację obszarów biologicznie czynnych
(rezerwaty, parki krajobrazowe itp.) i zabytków
kultury oraz ośrodków leczniczych i
rekreacyjnych.
Program powinien uwzględniać: rozwój
produkcji przemysłowej i rolnej zgodnej z
wymogami ekorozwoju, ekoturystyki i wypoczynku;
prowadzenie edukacji ekologicznej. Miałaby
nastąpić również weryfikacja istniejących i
przygotowanie zgodnych z polityką ekorozwoju
planów zagospodarowania dorzecza,
poszczególnych gmin i ich związków.
Muzeum Pilicy miałoby gromadzić, chronić i
udostępniać obiekty i przedmioty przyrodnicze
oraz kultury materialnej i duchowej.
Do jego zadań należałoby także
przygotowywanie i wydawanie przewodników
krajoznawczych i kulturoznawczych, folderów,
książek, w tym monografii ciekawych obszarów i
obiektów, promowanie działalności
społeczno-kulturalnej oraz szkolenie
przewodników.
Fundusz (Bank) "Pilica" gromadziłby
i obracał środkami finansowymi na realizację
celów i przedsięwzięć wynikających z
programu rozwoju dorzecza.
Wydatkami wymienionych przedsięwzięć
powinna - zdaniem rzeczników ekorozwoju dorzecza
- podołać Fundacja (lub Agencja)
"Pilica". Jako członków takiej
organizacji widzą oni: Związek Gmin
"Pilica" (z siedzibą w Nowym
Mieście), Związek Komunalny Gmin Nadpilicznych
(z siedzibą w Tomaszowie Mazowieckim), gminy nie
należące do wymienionych związków, zarządy
Lasów Państwowych, zarządy parków
krajobrazowych, zakłady pracy i usług
należące do wszystkich form własności oraz
innych.
Zamysł powołania fundacji zrodził się
kilka lat temu. Ostatnio przystąpiono do
konkretyzacji jego założeń merytorycznych i
organizacyjnych, które powinny dać pożądane
skutki.
Stanisław Abramczyk
Dolina Pilicy znajduje się w całości na
obszarze tworzonego systemu parków
krajobrazowych: Jurajskich (od ujścia Czarnej
Włoszczowskiej do granic Przedborza),
Sulejowskiego (ok. 56 km biegu rzeki od Skotnik
do Smardzewic), Spalsko-Inowłodzkiego (odcinek
40 km od Spały po Domaniewice). W jej
bezpośrednim sąsiedztwie istnieją także
rezerwaty przyrody oraz - w kilkunastu
miejscowościach - stare drzewa, parki, głazy
narzutowe, odkrywki geologiczne i archeologiczne,
znakomite miejsca (punkty) widokowe.
|
